Μέση Ανατολή: Κίνδυνος νέας ελληνικής εμπλοκής 

Την αναδιάταξη της ελληνικής αεράμυνας εξετάζει η Αθήνα, καθώς οι πληροφορίες ότι το Ιράν έχει συμπεριλάβει αμερικανικούς στόχους στην Κύπρο και τη Βουλγαρία μεταξύ των επιλογών που θα μπορούσε να ενεργοποιήσει σε περίπτωση περαιτέρω κλιμάκωσης με τις Ηνωμένες Πολιτείες δημιουργούν ξανά νέα δεδομένα ασφαλείας στην περιοχή.

Το υπουργείο Εθνικής Αμυνας επεξεργάζεται ήδη διαφορετικά σενάρια για την ενίσχυση της προστασίας κρίσιμων στρατιωτικών υποδομών, με το βλέμμα να στρέφεται τόσο προς τη βόρεια Ελλάδα όσο και προς την Κρήτη. Την ίδια ώρα η ελληνική στρατιωτική παρουσία στην Κύπρο διατηρείται, με τα F-16 και τη φρεγάτα «Νικηφόρος Φωκάς» να παραμένουν στη μεγαλόνησο.

Η συζήτηση άνοιξε μετά το δημοσίευμα των Financial Times, σύμφωνα με το οποίο η Τεχεράνη έχει εξετάσει επιλογές για πλήγματα εναντίον αμερικανικών στρατιωτικών στόχων στην Ευρώπη στην περίπτωση που η κυβέρνηση Τραμπ προχωρήσει σε περαιτέρω κλιμάκωση απέναντι στο Ιράν. Η βρετανική εφημερίδα αναφέρει ότι στον σχεδιασμό που έχει εξεταστεί από την ιρανική πλευρά περιλαμβάνονται στόχοι στη νοτιοανατολική Ευρώπη, μεταξύ άλλων στην Κύπρο και τη Βουλγαρία.

Παραμένουν στην Κύπρο

Ειδικά για τη Βουλγαρία, οι Financial Times αναφέρονται στην αεροπορική βάση Μπεζμέρ, τη χρήση της οποίας από αμερικανικά αεροσκάφη εναέριου ανεφοδιασμού ενέκρινε η Σόφια τον περασμένο μήνα. Αντίστοιχα η Κύπρος βρίσκεται στους σχεδιασμούς που φέρεται να έχει εξετάσει η Τεχεράνη, ενώ η βρετανική βάση του Ακρωτηρίου είχε ήδη δεχτεί επίθεση με μη επανδρωμένο αεροσκάφος στις αρχές Μαρτίου.

Η ύπαρξη αυτών των σχεδιασμών πάντως δεν συνεπάγεται, σύμφωνα με τους Financial Times, ότι έχει ληφθεί απόφαση για την πραγματοποίηση επίθεσης. Αποτυπώνει περισσότερο την προετοιμασία διαφορετικών επιλογών που θα μπορούσε να έχει στη διάθεσή της η Τεχεράνη σε περίπτωση νέας μεγάλης αμερικανικής επιχείρησης. Στο ίδιο πλαίσιο οι ιρανικές δυνάμεις φέρονται να έχουν εξετάσει ακόμη και πλήγματα εναντίον υποθαλάσσιων καλωδίων οπτικών ινών στα Στενά του Ορμούζ.

Στην Αθήνα οι αναφορές σε Κύπρο και Βουλγαρία αξιολογούνται προσεκτικά. Πηγές από το περιβάλλον του υπουργείου Εθνικής Αμυνας αναφέρουν ότι τα ελληνικά F-16 που έχουν αναπτυχθεί στην Κύπρο θα παραμείνουν στο νησί. Στη μεγαλόνησο παραμένει επίσης η φρεγάτα «Νικηφόρος Φωκάς», με την ελληνική πλευρά να μην προχωρεί στην παρούσα φάση σε περιορισμό της στρατιωτικής παρουσίας της.

Ενίσχυση προστασίας της Σούδας

Την ίδια στιγμή η πιθανότητα ενίσχυσης της αεράμυνας στη βόρεια Ελλάδα συνδέεται με τις αποφάσεις της Σόφιας. Σύμφωνα με αμυντικές πηγές, εφόσον η Βουλγαρία υποβάλει αίτημα συνδρομής για την προστασία της, το ΚΥΣΕΑ θα εξετάσει την επιστροφή συστοιχίας Patriot στο Διδυμότειχο. Η συγκεκριμένη επιλογή παραμένει προς το παρόν ένα από τα διαθέσιμα σενάρια και προϋποθέτει σχετικό αίτημα της βουλγαρικής πλευράς.

Παράλληλα εξετάζεται η μεταφορά του συστήματος Patriot που βρίσκεται σήμερα στην Κάρπαθο προς την Κρήτη με στόχο την ενίσχυση της προστασίας της Σούδας. Η στρατηγική σημασία των εγκαταστάσεων και η αμερικανική στρατιωτική παρουσία καθιστούν τη βάση ένα από τα σημεία στα οποία επικεντρώνεται ο σχεδιασμός απέναντι στο ενδεχόμενο διεύρυνσης της απειλής.

Η ίδια η συζήτηση για αναδιάταξη της ελληνικής αεράμυνας φωτίζει ωστόσο μια ευρύτερη διάσταση της κρίσης. Από την έναρξη των πολεμικών επιχειρήσεων η κυβέρνηση επιμένει ότι η άμεση στρατιωτική εμπλοκή της Ελλάδας αποτελεί «κόκκινη γραμμή» παρά τη σαφή πολιτική και στρατηγική στήριξη προς το Ισραήλ και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Οι εξελίξεις δείχνουν όμως ότι η δυνατότητα μιας χώρας να παραμένει έξω από το πεδίο των συνεπειών του πολέμου δεν εξαρτάται αποκλειστικά από το εάν συμμετέχει η ίδια στις επιθετικές επιχειρήσεις.

Αλλωστε η ελληνική στρατιωτική παρουσία έχει ήδη απλωθεί σε διαφορετικά σημεία της ευρύτερης περιοχής που επηρεάζεται από τη σύγκρουση. Ελληνική συστοιχία Patriot και προσωπικό των Ενόπλων Δυνάμεων βρίσκονται στη Σαουδική Αραβία, ελληνικά F-16 και πολεμικά πλοία έχουν αναπτυχθεί στην Κύπρο, ενώ τώρα εξετάζεται η μετακίνηση Patriot προς την Κρήτη για την προστασία της Σούδας από το ενδεχόμενο ιρανικών αντιποίνων. Καθεμία από αυτές τις αποστολές έχει διαφορετική αφετηρία, αποστολή και επιχειρησιακό χαρακτήρα. Η συνύπαρξή τους όμως αποτυπώνει πόσο δύσκολο γίνεται πλέον να υποστηριχτεί ότι η Ελλάδα μπορεί να παραμένει ανεπηρέαστη από τη στρατιωτική γεωγραφία ενός πολέμου που εξαπλώνεται.

Αλληλουχία στρατιωτικών κινήσεων

Υπό αυτό το πρίσμα η ενδεχόμενη αναδιάταξη της αεράμυνας δεν αποτελεί ένα μεμονωμένο μέτρο προστασίας. Προστίθεται σε μια αλληλουχία στρατιωτικών κινήσεων που δείχνουν ότι, ανεξάρτητα από τον χαρακτηρισμό που επιλέγει η κυβέρνηση, η Ελλάδα βρίσκεται ήδη αντιμέτωπη με τις επιχειρησιακές συνέπειες του πολέμου. Αυτό δεν την καθιστά αυτομάτως εμπόλεμο μέρος με τη στενή νομική έννοια. Καθιστά όμως ολοένα πιο δυσδιάκριτη τη γραμμή ανάμεσα στη δηλωμένη μη συμμετοχή στις πολεμικές επιχειρήσεις και στην πραγματική στρατιωτική εμπλοκή που συνεπάγεται η προστασία υποδομών, η ανάπτυξη οπλικών συστημάτων και η παρουσία ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων σε διαφορετικά σημεία της ευρύτερης ζώνης της σύγκρουσης.

Ετσι η πολυπλοκότητα της κρίσης και οι ραγδαίες εξελίξεις δοκιμάζουν στην πράξη την κυβερνητική προσέγγιση περί «κόκκινης γραμμής» στην εμπλοκή. Οταν ελληνικοί Patriot βρίσκονται στη Σαουδική Αραβία, ελληνικά μαχητικά και πολεμικά πλοία στην Κύπρο και η Αθήνα εξετάζει την ενίσχυση της προστασίας της Σούδας λόγω του κινδύνου ιρανικών αντιποίνων, ο πόλεμος δεν αποτελεί πλέον μόνο μια μακρινή κρίση της Μέσης Ανατολής. Εχει αποκτήσει συγκεκριμένο στρατιωτικό και επιχειρησιακό αποτύπωμα για την Ελλάδα.

Στο σχέδιο για πιθανή μετακίνηση Patriot στη Σούδα αντέδρασε το ΚΚΕ, υποστηρίζοντας ότι «επιβεβαιώνει τους κινδύνους από την πολιτική της εμπλοκής» και ότι τα ελληνικά εξοπλιστικά μέσα κατευθύνονται στην προστασία «ξένων αμερικανοΝΑΤΟϊκών βάσεων και υποδομών». Ζητεί παράλληλα να σταματήσει η ελληνική συμμετοχή στον πόλεμο, να κλείσουν οι αμερικανοΝΑΤΟϊκές βάσεις και να επιστρέψουν οι ελληνικές δυνάμεις από αποστολές στο εξωτερικό.

Οι κινήσεις αυτές μπορεί να μην παραπέμπουν απαραίτητα σε επικείμενη ιρανική επίθεση, αλλά εντάσσονται σε έναν προληπτικό σχεδιασμό για την προσαρμογή της ελληνικής αεράμυνας εφόσον αλλάξουν τα δεδομένα. Ωστόσο υπενθυμίζουν ότι η επιλογή αποφυγής της άμεσης στρατιωτικής εμπλοκής δεν αρκεί από μόνη της για να κρατήσει τη χώρα έξω από τις συνέπειες μιας σύγκρουσης αυτού του εύρους.