Οι επτά Καβαλιώτες που εκτελέστηκαν στην Καισαριανή

Η δημοσιοποίηση των συγκλονιστικών φωτογραφιών από την εκτέλεση των 200 κομμουνιστών στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής την Πρωτομαγιά του 1944 ήρθε να μας υπενθυμίσει όχι μονάχα τη ναζιστική βαρβαρότητα αλλά και πώς ακριβώς βρέθηκαν αυτοί οι αγωνιστές στα χέρια των δημίων τους.

Στη λίστα περιλαμβάνονται μεταξύ άλλων τα εξής ονόματα ανθρώπων που γεννήθηκαν ή έζησαν στην Καβάλα, τη Δράμα, τις Σέρρες, τη Θράκη ή ήταν πρόσφυγες από την Ανατολική Θράκη. Ανάμεσα σε αυτούς επτά Καβαλιώτες, καπνεργάτες, εργάτες, σερβιτόροι, κουρείς και πρόσφυγες.

• Περικλής Τζοάνος, τσαγκάρης από την Καβάλα
• Μανούσος Παπαδόπουλος (ή Μανασής), κουρέας από την Καβάλα
• Νίκος Νεγρεπόντης του Ματθαίου, καπνεργάτης, πρόσφυγας, γεννήθηκε στη Σμύρνη, κάτοικος Καβάλας, στέλεχος του ΚΚΕ και του συνδικάτου καπνεργατών, δημοτικός σύμβουλος Καβάλας το 1934
• Δημοσθένης Μακέδος (ή Παρασκευάς Μακέδος), καπνεργάτης από την Καβάλα, στέλεχος του ΚΚΕ, συνδικαλιστής, πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου Καβάλας το 1934 επί δημαρχίας Παρτσαλίδη
• Ευριπίδης Καπλιτζόγλου, εργάτης από την Καβάλα, νοσοκόμος στο Στρατόπεδο Χαϊδαρίου
• Κώστας Γκινές, σερβιτόρος, από τη Δράμα ή Καβάλα ή Ξάνθη
• Περικλής Γεωργιάδης, πρόσφυγας, γεννήθηκε το 1910 στη Σαμψούντα της Μικράς Ασίας. Σε μικρή ηλικία είδε τον πατέρα του να κρεμιέται από τους Τούρκους στην πλατεία της Σαμψούντας. Κάτοικος Ποντολίβαδου Καβάλας. Συλλαμβάνεται το 1936 και εκτοπίζεται σε Ανάφη και Φολέγανδρο, και στη συνέχεια στην Ακροναυπλία
• Απόστολος Καλόφας, από την Προσοτσάνη Δράμας, 26 χρόνων, στέλεχος της ΟΚΝΕ και του ΚΚΕ
• Εμμανουήλ Κυριαζής, τσαγκάρης από τη Δράμα, κρατούμενος στη Λάρισα το 1943
• Νικόλαος Μανέκας, του Κώστα, γεννημένος το 1903 στο Ζαγόρι της Ηπείρου, απ’ όπου και έφυγε μικρός αναζητώντας καλύτερη τύχη και βρέθηκε στη Χωριστή Δράμας, όπου άρχισε να δουλεύει ως αυτοκινητιστής. Αργότερα εγκαταστάθηκε στη Θεσσαλονίκη. Στέλεχος της ΟΚΝΕ και του ΚΚΕ, γενικός γραμματέας του Σωματείου Αυτοκινητιστών Θεσσαλονίκης. Υποψήφιος βουλευτής Θεσσαλονίκης στις εκλογές του 1935 με το ΕΜΕΑ και 1936 με το Π.Μ. Πήρε μέρος στα γεγονότα του Μάη του 1936. Λίγες μέρες αργότερα συνελήφθη και στάλθηκε στον Άϊ Στράτη, αλλά δραπέτευσε ένα χρόνο περίπου αργότερα και πέρασε στην παρανομία. Το 1939 συνελήφθη ξανά και στάλθηκε αρχικά στις φυλακές της Αίγινας και αργότερα στην Ακροναυπλία
• Φώτης Σαντομοίρης, μουσικός, βολιστής, από τις Σέρρες ή τη Δράμα
• Απόστολος Συνοδινός, ξυλουργός, πρόσφυγας, γεννήθηκε στην Πάνορμο της Μικράς Ασίας το 1908, κάτοικος Σερρών, στέλεχος του ΚΚΕ, γραμματέας της Περιφερειακής Κομματικής Οργάνωσης Δράμας του ΚΚΕ. Το 1936 με το κίνημα της Δράμας δεν μπόρεσε να ξεφύγει, τον έπιασαν και τον έστειλαν στις φυλακές της Ακροναυπλίας
• Σταμάτιος Δαλδογιάννης, γεννημένος το 1892 στη Θράκη, κάτοικος Δράμας (ή Θεσσαλονίκης), σερβιτόρος, ειδικός γραμματέας του σωματείου καφεζυθεστιατορίων, εξόριστος στον Άη Στράτη το 1935, στις 23-6-1936 συνελήφθη στη Θεσσαλονίκη.
• Γιώργος Αλμπάνης, αγρότης, από την Ευκαρπία Σερρών. Στέλεχος του ΚΚΕ
• Απόστολος Βαγενάς του Γεωργίου, καπνεργάτης, από τη Νιγρίτα Σερρών, στέλεχος του ΚΚΕ, συνδικαλιστής στο Σωματείο Καπνεργατών. Εξόριστος στην Ανάφη και αργότερα στην Ακροναυπλία. Κατά τη μεταφορά του στον τόπο εκτέλεσης άφησε το εξής σημείωμα: «Δεν σας ξέχασα ποτές. Για σας και τον Ελληνικό λαό έδωσα και τη ζωή μου. Σήμερα 1η Μάη 1944. Σας φιλώ για τελευταία φορά. Α. Βαγενάς»
• Δημήτριος Κυριακούδης, αγρότης, από το Σιτοχώρι Σερρών, 35 χρόνων, μέλος του ΚΚΕ, συνελήφθη το 1937, μεταφέρθηκε στη Φολέγανδρο, Ακροναυπλία και Πύλο
• Γεώργιος Ρουσσόπουλος (ή Κώστας), αρτεργάτης, γεννημένος στο Ροδολίβος Σερρών το 1901. Στέλεχος του ΚΚΕ. Υποψήφιος βουλευτής Σερρών στις εκλογές του 1933 με το ΕΜΕΑ. Το 1934 αντιπρόεδρος της Κοινότητας Ροδολίβου
• Απόστολος Κηπουρός, του Πασχάλη, αγρότης από το Σουφλί (ή τις Σέρρες), στέλεχος του ΚΚΕ
• Ιωάννης Παπαγιάννης (ή Παπαϊωάννου), εργάτης από την Ξάνθη, 32 χρόνων. Αλλού αναφέρεται ως εκτελεσμένος στο Κούρνοβο
• Κώστας Φάβας, αγρότης, υποψήφιος βουλευτής Ξάνθης στις εκλογές του 1936 με το Π.Μ.
• Κώστας Χυτήρης, του Σπύρου, γεννήθηκε στο χωριό Κουραμάδες Κέρκυρας το 1906, δάσκαλος στην Ξάνθη, στέλεχος του ΚΚΕ, μέλος του ΔΣ της ΔΟΕ, εργάστηκε στο «Διδασκαλικό Βήμα»
• Κοσμάς Ποντίκης, του Στέλιου, ναυτεργάτης, από την Αλεξανδρούπολη, στέλεχος του ΚΚΕ, συνδικαλιστικό στέλεχος των ναυτεργατών Αλεξανδρούπολης. Το 1932 εκτοπίστηκε στη Σίκινο για ένα χρόνο και το 1935 φυλακίστηκε στις φυλακές Αίγινας. Υποψήφιος βουλευτής Έβρου το 1935 με το ΕΜΕΑ και το 1936 με το Π.Μ.
• Ευάγγελος Πόλκος, δάσκαλος, από τη Ραχούλα Καρδίτσας, 35 ετών, πήρε το πτυχίο του δασκάλου από το Διδασκαλείο Αλεξανδρούπολης το 1925. Κατατάχθηκε στη Χωροφυλακή και γράφτηκε στη Νομική Σχολή. Μέλος της ΕΕ της Διδασκαλικής Ομοσπονδίας Ελλάδας. Στέλεχος του ΚΚΕ. Με τη δικτατορία του Μεταξά συλλαμβάνεται και οδηγείται στις φυλακές Λάρισας, εκτοπίζεται στη Φολέγανδρο, και στη συνέχεια στην Ακροναυπλία, όπου δίδασκε τους κρατούμενους Φυσική. Πίσω από μια φωτογραφία της κόρης του που βρέθηκε μετά την εκτέλεσή του στο σακάκι του είχε σημειώσει: «Κόρη μου, Καίτη Πόλκου, μένει Κλειούς 22 Θεσσαλονίκη. Να γίνει δασκάλα. Ο πατέρας της»
• Αθανάσιος Κυρανούδης, αγρότης, από το Σουφλί, στέλεχος του ΚΚΕ
• Παναγιώτης Τούρπας, από το Σουφλί, υπάλληλος του ΟΣΕ και μετά δάσκαλος. Στέλεχος του ΚΚΕ. Υποψήφιος βουλευτής Έβρου το 1935 με το ΕΜΕΑ και το 1936 με το Π.Μ. Στις 20-8-1935 συλλαμβάνεται και εκτοπίζεται στην Ανάφη. Αργότερα, έγκλειστος στην Ακροναυπλία
• Νικόλαος Αλατζάς του Γεωργίου, αγρότης, γεννημένος το 1913, από το Σουφλί
• Ζαφείριος Καραντώνης, του Ευθυμίου και της Ασπασίας, οικοδόμος, πρόσφυγας, γεννήθηκε το 1906 στη Ραιδεστό Ανατολικής Θράκης. Κάτοικος Δραπετσώνας. Μέλος του ΚΚΕ και της ΟΚΝΕ
• Θεοφάνης Κόκκινος, αγρότης, από τη Θράκη
• Σάββας Σαββόπουλος, του Κώστα, εργάτης μεταλλουργός. Πρόσφυγας, καταγόταν από την Καλλικράτεια Ανατολικής Θράκης και γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 1913. Από μαθητής του Γυμνασίου γίνεται μέλος της κομμουνιστικής νεολαίας στη Βέροια. Στη Γ’ τάξη του Γυμνασίου Θεσσαλονίκης αποβάλλεται οριστικά για την κομμουνιστική του δράση. Από τότε δουλεύει ως εργάτης μεταλλουργός. Οργανώνει το συνδικάτο μεταλλουργών, στέλεχος της ΟΚΝΕ, του ΚΚΕ και του Εργατικού Κέντρου Θεσσαλονίκης. Το 1935 εκτοπίζεται για ένα χρόνο στην Ανάφη. Τον Ιούλιο του 1937, συλλαμβάνεται, βασανίζεται στην Ασφάλεια Θεσσαλονίκης, και μεταφέρεται στην Ακροναυπλία

Η διαταγή

Οι μαζικές συλλήψεις «κομμουνιστών» (στην πραγματικότητα, αριστερών κάθε λογής που ήταν καταχωρισμένοι ως τέτοιοι στα κιτάπια των ελληνικών υπηρεσιών ασφαλείας) ξεκίνησαν αμέσως μετά την εισβολή του Χίτλερ στη Σοβιετική Ενωση (22/6) και συνεχίστηκαν όλο το καλοκαίρι του 1941, τόσο στην Αθήνα όσο και στην επαρχία. Οπως διαπιστώνουμε από σχετικό φάκελο του Κεντρικού Γραφείου Ασφαλείας του Ράιχ (RSHA), οι ναζί είχαν στα χέρια τους ένα αρκετά πλούσιο αρχείο των ελληνικών υπηρεσιών ασφαλείας, στο οποίο καταγράφονταν ακόμα και «αποχαρακτηρισθέντες» ή απλά «ύποπτοι», οι οποίοι θεωρούνταν επίσης μολυσμένοι από τον ιό του μπολσεβικισμού και συνεπώς δυνητικά επικίνδυνοι. Το πιο εντυπωσιακό τεκμήριο αυτής της υπερεθνικής συνεργασίας μεταξύ συναδέλφων, στο όνομα του εκατέρωθεν εθνικού συμφέροντος και της κοινής πρόσληψης περί του βασικού εχθρού, το παρέχει ωστόσο η διαταγή του πρώτου κατοχικού αρχηγού της Χωροφυλακής, συνταγματάρχη Παναγιώτη Σπηλιωτόπουλου, προς τις υφιστάμενές του υπηρεσίες. Την παραθέτουμε αυτούσια, από την επίσημη έκδοση της Διευθύνσεως Ιστορίας Στρατού του ΓΕΣ («Αρχεία Εθνικής Αντίστασης 1941-1944», Αθήνα 1998, τ. 8ος, σελ. 25-26):

«ΑΡΧΗΓΕΙΟΝ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ
ΤΜΗΜΑ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ
ΓΡΑΦΕΙΟΝ ΙΙον Αθήναι τη 21.8.1941

Προς
τας Ανωτέρας Διοικήσεις Χωροφυλακής
Αστυνομικήν Διεύθυνσιν Ειδικής Ασφαλείας

“Περί τρόπου συλλήψεως των Κομμουνιστών, εντολή των Ιταλικών αρχών κατοχής”

Λαβών αφορμήν εξ αναφοράς της Δ/σεως Ειδικής Ασφαλείας του Κράτους σχετικώς τη περιλήψει, μετά σύμφωνον γνώμην του Υπουργείου Δημ. Ασφαλείας, περί ης υπ’ αριθ. 18/145 ε.έ. διαταγή αυτού.

Καθορίζω

Τον ακόλουθον τρόπον συλλήψεως των Κομμουνιστών παρά της Διευθύνσεως Ειδ. Ασφαλείας ή άλλων Δ/σεων αξιωματικών Χωροφυλακής εντολή των Ιταλικών Αρχών Κατοχής.

Ι. Οσάκις αι αρχαί αυταί αιτώνται παρά της Διευθύνσεως Ειδικής Ασφαλείας ή άλλων Διοικήσεων αξιωματικών Χωροφυλακής την σύλληψιν Κομμουνιστού θα ενεργήται αμέσως ταύτη προς αποφυγήν πάσης τυχόν παρεξηγήσεως εις βάρος της συνεργασίας μετά των αρχών κατοχής.

ΙΙ. Ακολούθως η ενεργήσασα την σύλληψιν του Κομμουνιστού αρχή, βάσει των υπαρχόντων παρ’ αυτή στοιχείων θα παρέχει αμελητί πληροφορίας προς την Αστυνομικήν αρχήν ή Ιταλικήν αρχήν Κατοχής, περί του βαθμού του επικινδύνου του Κομμουνιστού, διά την τελικήν περί αυτού απόφασιν.

Εάν η ενεργήσασα την σύλληψιν Αρχή δεν κατέχει στοιχεία του συλληφθέντος θα γνωρίζη περί τούτου εις την Διεύθυνσιν Ειδικής Ασφαλείας του Κράτους (ήτις θα παρέχη τα αιτούμενα στοιχεία αρμοδίως). Τας ανωτέρω ενεργείας δέον να διακρίνη ταχύτης και ακρίβεια.

Η κατά τον ανωτέρω τρόπον ρύθμισις εις τα των συλλήψεων των Κομμουνιστών έχει ως αποτέλεσμα αφ’ ενός μεν να αποφεύγηται και η ελαχίστη χρονοτριβή δυναμένη να δημιουργήση προφανώς κίνδυνο παρεξηγήσεως, ότι ευνοούντες τους Κομμουνιστάς σκοπίμως κωλυσιεργούμεν εις την εκτέλεσιν των αιτήσεων των αρχών κατοχής, αφ’ ετέρου δε εξουδετερούται ο κίνδυνος εξαφανίσεως του Κομμουνιστού, μετά την οποίαν η χωροφυλακή δεν θα αποφύγει την κατηγορίαν ότι συνήργησεν εις ταύτην, ενώ έχομεν κάθε συμφέρον να ευρισκόμεθα εν αρμονία σχέσεων μετά των αρχών κατοχής.

Αξιώ επακριβή προς την παρούσα συμμόρφωσιν, παραγγέλλω όπως μοι αναφέρητε την λήψιν ταύτης.

Ο Αρχηγός
Σπηλιωτόπουλος Π.
Συν/ρχης πεζικού»