«Σερβία ή μαφία;»: Οι φοιτητές επιχειρούν να ανατρέψουν τον Βούτσιτς

«Σερβία ή μαφία;» Αυτό είναι ένα από τα βασικά προεκλογικά συνθήματα με τα οποία το φοιτητικό κίνημα της χώρας επιχειρεί να βάλει τέρμα στην 14ετή μονοκρατορία Βούτσιτς στις αυριανές πρόωρες βουλευτικές εκλογές. «Η Λίστα των Φοιτητών θέλει ένα κράτος δικαίου σύννομο με το Σύνταγμα και όχι το σύστημα πελατειακού καπιταλισμού που έχει εγκαθιδρύσει ο Βούτσιτς.

»Σε αυτό τα πάντα εξαρτώνται από τις διασυνδέσεις σου με το κόμμα του, το SNS (Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα)», λέει στο ρεπορτάζ της Guardian o Γιούλιαν, ένας από τους χιλιάδες νέους –και όχι μόνο– που συμμετείχαν το βράδυ της Πέμπτης στην τελευταία, μεγάλη προεκλογική συγκέντρωση που πραγματοποίησε στο Βελιγράδι η «Λίστα των Φοιτητών – Οι Φοιτητές Νικούν».

Τα 250 ονόματα

Πρώτη φορά από το 2012 υπάρχει σοβαρή πιθανότητα ανατροπής του πολιτικού σκηνικού με τον Αλεξάνταρ Βούτστις, ο οποίος πρωταγωνιστούσε ώς τώρα είτε ως πρόεδρος είτε ως πρωθυπουργός, να χάσει τον πρωταγωνιστικό του ρόλο. Τον Σεπτέμβριο παραιτήθηκε από τη θέση του προέδρου της Σερβίας, προκαλώντας πρόωρη διάλυση της Βουλής, ενώ επέλεξε να κατέβει υποψήφιος ως πρωθυπουργός, καθώς, ούτως ή άλλως, βάσει του Συντάγματος δεν μπορούσε να διεκδικήσει τρίτη συνεχή θητεία.

Ο δεξιός εθνικιστής Βούτσιτς, ο οποίος προσπαθεί να ισορροπήσει μεταξύ Ε.Ε. και της ενταξιακής πορείας της Σερβίας και Μόσχας, ήλπιζε ότι θα καταλάμβανε εξαπίνης το αντικυβερνητικό φοιτητικό κίνημα. Αντ’ αυτού, οι φοιτητές οργάνωσαν μια λίστα με 250 ονόματα, όσες και οι έδρες της σερβικής Βουλής, στην οποία συμμετέχουν ακαδημαϊκοί, καλλιτέχνες και μέλη της κοινωνίας των πολιτών και έρχονται πρώτοι στις περισσότερες δημοσκοπήσεις με μικρό προβάδισμα, ενώ μόνο μία πρόσφατη δημοσκόπηση δείχνει τον Βούτσιτς στην πρώτη θέση.

«Είναι οι πρώτες εκλογές ύστερα από πολύ καιρό όπου η έκβαση είναι εντελώς αβέβαιη», σημείωνε στον ιστότοπο Balkan Insight o Νεμπόισα Βλαντισλάγεβιτς, καθηγητής στη Σχολή Πολιτικών Επιστημών του Βελιγραδίου.

Ολα αυτά ξεκίνησαν πριν από ακριβώς δύο χρόνια, το πρωί της 1ης Νοεμβρίου του 2024, όταν εντελώς ξαφνικά και χωρίς να έχει προηγηθεί σεισμός ή κάποιο ακραίο καιρικό φαινόμενο, κατέρρευσε το στέγαστρο του σιδηροδρομικού σταθμού του Νόβι Σαντ, της δεύτερης μεγαλύτερης πόλης της Σερβίας, καταπλακώνοντας όσους βρίσκονταν από κάτω.

Σκοτώθηκαν 16 άνθρωποι και τραυματίστηκαν περίπου άλλοι 30. Το νεαρότερο σε ηλικία θύμα ήταν ένα εξάχρονο κοριτσάκι το οποίο σκοτώθηκε μαζί με τη μεγαλύτερη αδελφούλα του και τον παππού του.

Οι Ιφιγένειες

Η οργή που ακολούθησε ήταν τεράστια. Ο σταθμός του Νόβι Σαντ είχε ανακαινιστεί πρόσφατα. Τις εργασίες είχε αναλάβει μια σύμπραξη δύο κινεζικών εταιρειών και το έργο είχε παραδοθεί μόλις τον Ιούλιο εκείνης της χρονιάς. Τα θύματα του Νόβι Σαντ έγιναν η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι στη λαϊκή δυσαρέσκεια απέναντι σε μια εξουσία την οποία αποκαλούν αυταρχική, αδιαφανή και διεφθαρμένη.

Αμέσως αναπτύχθηκε ένα ευρύ κίνημα αντίδρασης, με πρωτοστάτες τους φοιτητές, το οποίο απαιτούσε δικαίωση για τα θύματα, τιμωρία των ενόχων και παραίτηση της κυβέρνησης Βούτσιτς. Οι φοιτητές πραγματοποιούσαν διαδηλώσεις στις πόλεις, απέκλειαν γέφυρες και μεγάλες οδικές αρτηρίες, κερδίζοντας ολοένα περισσότερους υποστηρικτές και προκαλώντας πανικό στην κυβέρνηση, η οποία φάνηκε εντελώς απροετοίμαστη για κάτι τέτοιο.

Ο Βούτσιτς προσπάθησε αρχικά να ελέγξει την αντίδραση με συλλήψεις και ξυλοδαρμούς. Οταν είδε ότι αυτό δεν είχε αποτέλεσμα, θυσίασε μερικές Ιφιγένειες: τον τότε πρωθυπουργό Mίλος Βούτσεβιτς, τους υπουργούς Υποδομών και Εμπορίου, ενώ 12 άτομα που σχετίζονταν με το έργο οδηγήθηκαν στη Δικαιοσύνη.

Τίποτα από αυτά όμως δεν ήταν αρκετό. Οι νέοι διαδηλωτές απαιτούσαν μια νέα χώρα, απαλλαγμένη από τη διαφθορά και το πελατειακό σύστημα. Το κίνημά τους κέρδιζε με τον χρόνο σε εύρος και βάσεις στην κοινωνία. Ο δε Βούττσιτς, ακόμα και σήμερα, συνεχίζει το ίδιο τροπάρι: οι κινητοποιήσεις των φοιτητών αποτελούν σχέδιο μυστικών υπηρεσιών ξένων δυνάμεων, με σκοπό την ανατροπή του ιδίου και τη διάλυση του κράτους.

Είπε επίσης σε τηλεοπτική του εμφάνιση πριν από λίγες μέρες ότι οι διεθνείς παρατηρητές «μισούν» τη Σερβία και τον ίδιο, επιχειρώντας με «απατεωνίστικες μεθοδεύσεις» να αποτρέψουν την παραμονή του στην εξουσία. Τη διεξαγωγή των εκλογών στη Σερβία θα παρακολουθούν παρατηρητές από την Ε.Ε., τον ΟΑΣΕ και το Συμβούλιο της Ευρώπης.

«Τολμηρό πείραμα»

Η αντιπροσωπεία της Ε.Ε. εξέφρασε την έντονη ανησυχία της για καταγεγραμμένα περιστατικά βίας κατά την προεκλογική περίοδο, τονίζοντας ότι τέτοια φαινόμενα «δεν έχουν καμία θέση σε δημοκρατικές εκλογικές διαδικασίες». Παράλληλα, αρκετοί αναλυτές εκφράζουν την ανησυχία για πρόκληση ταραχών μετά τις εκλογές, αν το αποτέλεσμα είναι τόσο οριακό όσο δείχνουν τα γκάλοπ, καθώς θα μπορεί να αμφισβητηθεί και από τις δύο πλευρές.

Οι φοιτητές, ωστόσο, είναι αισιόδοξοι. Ο Γιούλιαν κάνει λόγο στην Guardian για ένα «τολμηρό δημοκρατικό πείραμα». Ενας άλλος φοιτητής που μίλησε στη βρετανική εφημερίδα λέει ότι η αλλαγή καθεστώτος είναι μόνο η αρχή: «Πολλά πράγματα δεν λειτουργούν εξαιτίας της διαφθοράς. Αυτή τη στιγμή όμως εστιάζουμε στις εκλογές».