Σφοδρές αντιδράσεις για τη συμφωνία Ελλάδας – Βουλγαρίας για τα κλεμμένα κειμήλια. Εξοργισμένοι οι Αρχαιολόγοι

Κύμα σφοδρών αντιδράσεων από την αρχαιολογική κοινότητα αλλά και θέμα με πολιτικές διαστάσεις γεννήθηκε μετά τη δημοσιοποίηση της κυβερνητικής πρόθεσης να δεχθεί την ανταλλαγή απειροελάχιστων κλεμμένων κειμηλίων και αρχαιολογικών ευρημάτων με τα -θεωρούμενα- οστά του τσάρου Σαμουήλ, που είχε εντοπίσει το 1969 στο νησάκι του Αγίου Αχιλλείου στη Μεγάλη Πρέσπα ο αείμνηστος καθηγητής του ΑΠΘ Νικόλαος Μουτσόπουλος.

Οι διαπραγματεύσεις που κρατούσαν από τα χρόνια του αείμνηστου Κωνσταντίνου Καραμανλή -έγιναν και επί πρωθυπουργίας Κώστα Καραμανλή- είχαν ναυαγήσει τελικά πλήρως την περίοδο του 2014 κατά τη διακυβέρνηση της χώρας από τον Αντώνη Σαμαρά και ενώ γενική γραμματέας του υπουργείου Πολιτισμού ήταν η σημερινή υπουργός Λίνα Μενδώνη.

Τι άλλαξε από όσα είχαν συζητηθεί τότε; Τίποτε απολύτως, όπως μαρτυρά η χθεσινή ανακοίνωση του ΥΠΠΟ που αναφέρεται σε επιστροφή μόλις 48 κλαπέντων αντικειμένων, ενώ στο επίσημο κείμενο γίνεται αναφορά για… «μεταφορά»(!) τους στη Βουλγαρία το 1917. Το πρόβλημα γίνεται ακόμη μεγαλύτερο διότι η Βουλγαρία δεν έχει ζητήσει ποτέ συγγνώμη για τρεις κλοπές σε έναν αιώνα («Εφ.Συν.» 30.9.2026, Μια κλοπή κειμηλίων που βαφτίστηκε «μεταφορά»). Επιπλέον η Ελλάδα δεν έχει ζητήσει ποτέ την επιστροφή και των αρχαιολογικών θησαυρών που κλάπηκαν την περίοδο 1941-1944, ενώ ο Βούλγαρος υπουργός Παιδείας Γκεόργκι Βάλτσεφ δήλωνε στη βουλγαρική δημόσια τηλεόραση ότι θα επιστραφούν στην Ελλάδα μόνο εκκλησιαστικά σκεύη, λειψανοθήκες και μεταλλικές επενδύσεις Ευαγγελίων «και τίποτε περισσότερο»!

Για «επονείδιστη συμφωνία», η οποία μάλιστα διαφημίζεται από τα φιλοκυβερνητικά μέσα, μιλούν αρχαιολόγοι που γνωρίζουν την υπόθεση από παλιά, τονίζοντας ότι δημιουργείται πολύ κακό προηγούμενο ενώ θυμούνται τις φοβερές συγκρούσεις των καθηγητών Βασίλη Κατσαρού και Χαράλαμπου Παπαστάθη από τη μία και του Γιώργου Παπάζογλου από την άλλη, με τους πρώτους να πηγαίνουν στη Βουλγαρία για να καταγράψουν και να ταυτίσουν τα χιλιάδες κλαπέντα κειμήλια και τον δεύτερο να υποστηρίζει ότι η πράξη αυτή σήμαινε αποδοχή της βουλγαρικής κυριότητας επί των κειμηλίων. Ο κ. Κατσαρός ήταν μάλιστα στην ελληνική επιτροπή διαπραγμάτευσης το 2014.

Με ανάρτησή του στο fb ο αρχαιολόγος Μιχάλης Λυχούνας θεωρεί ότι «οι εξελίξεις είναι εξευτελιστικές» διότι «τα ευρήματα μιας ανασκαφής δεν μπορεί και δεν πρέπει να ανταλλαγούν με 46 αντικείμενα δεύτερης κατηγορίας και ασήμαντης ιστορικής σημασίας που λεηλατήθηκαν πριν από 109 χρόνια!». Και συνεχίζει με μεγαλύτερη ένταση καθώς θεωρεί ότι «πρόκειται για εθνική μειοδοσία και ανήκεστο βλάβη στην ηθική των νόμιμων ανταλλαγών…». Θυμίζει μάλιστα ότι το 2014, όταν οι Βούλγαροι με εκδηλώσεις γιόρταζαν τα 1.000 χρόνια από τον θάνατο του Σαμουήλ, η ελληνική ομάδα (Λ. Μενδώνη, Α. Παναγιωταρέα, Ε. Γερούση με τους Χ. Μπακιρτζή και Β. Κατσαρό) πήγε στη Σόφια αλλά «η βουλγαρική πλευρά δεν έδειξε καμία προθυμία για να παραδώσει καταλόγους και να συζητήσει τα βαριά αντικείμενα, δηλαδή τα χειρόγραφα των μονών, σήμερα στο κέντρο Duichev, και καταλόγους αρχαιολογικών ευρημάτων ανάμεσά τους και από τους Φιλίππους».

Τότε μάλιστα «με τη συνεννόηση και την έγκριση του Αντώνη Σαμαρά, ξεκαθαρίστηκε πως δεν υπάρχει πραγματική βούληση για την αποκατάσταση της πολιτιστικής λεηλασίας της Δεύτερης Βουλγαροκρατίας. Η αποστολή αναχώρησε από τη Σόφια και η υπόθεση πάγωσε». Ο κ. Λυχούνας σχολιάζει δηκτικά: «Είπαμε οι Βούλγαροι να μας πουλάν και να μας αγοράζουν, αλλά το εννοούσαμε υλικώς, όχι και να μας πιάνουν κορόιδα!».

Ο πρόεδρος του Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων, Γιάννης Καρλιάμπας, εγείρει νομικό ζήτημα καθώς διερωτάται αν «προβλέπεται από τον νόμο και το Σύνταγμα να δίνουμε αρχαιολογικό υλικό της χώρας σε άλλη χώρα;» και σχολιάζει πως «είναι… σόλοικη η ανταλλαγή, και μάλιστα με μυστική διπλωματία. Τα κειμήλια που θα πάρουμε πίσω είναι προϊόντα λεηλασίας και πρέπει να επιστραφούν όλα και όχι μόνο ένα απειροελάχιστο μέρος τους».

Κοντά στο ζήτημα της ανύπαρκτης μέχρι σήμερα επίσημης βουλγαρικής συγγνώμης το θέμα της κλοπής πολύτιμων κειμηλίων καταγράφεται και στο πόρισμα της Διακομματικής Κοινοβουλευτικής Επιτροπής «Για τη διεκδίκηση των γερμανικών οφειλών», αφού όπως θυμίζει στην «Εφ.Συν.» ο πρόεδρος της επιτροπής, Τριαντάφυλλος Μηταφίδης, σημειωνόταν πως «η επιτροπή τονίζει ότι η Ελληνική Δημοκρατία διατηρεί το απαράγραπτο δικαίωμα να διεκδικήσει από τη Δημοκρατία της Βουλγαρίας την επιστροφή-απόδοση των εκκλησιαστικών κειμηλίων, που αποδεδειγμένα έχουν εξαχθεί παρανόμως από την ελληνική επικράτεια κατά τη διάρκεια της Κατοχής». Η περιγραφή στο επίσημο κείμενο είναι ανατριχιαστική καθώς «λεηλασίες υπέστησαν όλα τα θρησκευτικά ιδρύματα της περιοχής. Τα εκκλησιαστικά ταμεία και όλη η περιουσία των ναών κατασχέθηκαν […] Ναοί, μοναστήρια και μητροπολιτικά μέγαρα λεηλατήθηκαν […]». Με βάση όσα γνωρίζουμε για τη συμφωνία μέχρι σήμερα έγινε φανερή η πρόθεση της ελληνικής κυβέρνησης να υποβαθμίσει κρίσιμες παραμέτρους αφήνοντας να διαρρεύσει ότι δίνει μεν τα οστά του Σαμουήλ αλλά όχι το… βελούδινο σάβανό τους, ενώ τα διαρπαγμένα βυζαντινά χειρόγραφα δεν ανήκουν στο βουλγαρικό υπουργείο Πολιτισμού αλλά στην… Ακαδημία Επιστημών της Βουλγαρίας οπότε δεν μπορούσαν να μπουν στη συμφωνία!