Μέση Ανατολή / Όταν το Ριάντ καλεί Πεκίνο

Όταν η Σαουδική Αραβία χρειάστηκε έναν μεσολαβητή για να πιέσει το Ιράν να συγκρατήσει τους Χούθι, δεν τηλεφώνησε στην Ουάσιγκτον αλλά στο Πεκίνο. Σύμφωνα με το Reuters, η Σαουδική Αραβία ζήτησε από την Κίνα να παρέμβει στην Τεχεράνη μετά τη σαρωτική προέλαση των Χούθι στην Υεμένη και την αυξανόμενη απειλή για τη ναυσιπλοΐα στην Ερυθρά Θάλασσα. Το Πεκίνο ανταποκρίθηκε, ζητώντας από το Ιράν να χρησιμοποιήσει την επιρροή του στη συμμαχική τους δύναμη ώστε να περιοριστεί η κλιμάκωση.

Η επιλογή του Ριάντ δεν είναι τόσο παράδοξη όσο αρχικά φαίνεται. Η Κίνα είναι εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος του Ιράν και βασικός αγοραστής του πετρελαίου του. Ταυτόχρονα, οι οικονομικές σχέσεις της με τις αραβικές μοναρχίες του Κόλπου έχουν αναπτυχθεί εντυπωσιακά. Το εμπόριο Κίνας–Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου πλησιάζει τα 300 δισ. δολάρια ετησίως.

Το Πεκίνο βρίσκεται έτσι σε μια ασυνήθιστη θέση. Διατηρεί στενές σχέσεις τόσο με το Ιράν όσο και με τις χώρες του Κόλπου, ενώ περίπου το μισό εισαγόμενο πετρέλαιο της Κίνας προέρχεται από τη Μέση Ανατολή. Η αποτροπή μιας ακόμη μεγαλύτερης περιφερειακής αποσταθεροποίησης αποτελεί επομένως άμεσο κινεζικό οικονομικό συμφέρον.

Η Κίνα είχε ήδη αξιοποιήσει αυτή την ιδιαίτερη θέση το 2023, όταν μεσολάβησε για την αποκατάσταση των διπλωματικών σχέσεων Σαουδικής Αραβίας και Ιράν. Η σημερινή κρίση αποτελεί δυσκολότερη δοκιμασία. Δεν αρκεί να φέρει δύο κυβερνήσεις στο ίδιο τραπέζι. Καλείται να χρησιμοποιήσει το οικονομικό και πολιτικό της βάρος για να επηρεάσει τη συμπεριφορά της Τεχεράνης εν μέσω πολέμου.

Η αντίδραση της Τεχεράνης δείχνει πάντως πόσο δύσκολη είναι η αποστολή που ανέλαβε το Πεκίνο. Σύμφωνα με το Reuters, το Ιράν συνέδεσε οποιαδήποτε αποκλιμάκωση στην περιοχή με τον τερματισμό του πολέμου που διεξάγουν εναντίον του οι ΗΠΑ και το Ισραήλ. Η Κίνα καλείται επομένως να αξιοποιήσει την επιρροή της σε μια σύγκρουση την οποία ελάχιστα μπορεί να καθορίσει.

Η επιλογή της Σαουδικής Αραβίας έχει όμως και μια ακόμα σημασία. Για δεκαετίες οι ΗΠΑ αποτελούσαν το βασικό εξωτερικό σημείο αναφοράς του Ριάντ σε ζητήματα ασφάλειας. Σήμερα η σαουδαραβική ηγεσία απευθύνεται και στο Πεκίνο όταν χρειάζεται πρόσβαση στην Τεχεράνη. Αυτό συμβαίνει μάλιστα ενώ η Ουάσιγκτον έχει αποφύγει την άμεση στρατιωτική εμπλοκή εναντίον των Χούθι, παρά το σχετικό αίτημα του Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν.

Η μετατόπιση δεν σημαίνει ότι η Κίνα αντικαθιστά τις ΗΠΑ. Οι αμερικανοσαουδαραβικοί στρατιωτικοί δεσμοί παραμένουν εκτεταμένοι και η Ουάσιγκτον μόλις ενέκρινε πιθανή πώληση 48 μαχητικών F-35 στη Σαουδική Αραβία. Δείχνει όμως ότι η αμερικανική επιρροή δεν έχει πλέον την ίδια αποκλειστικότητα. Το Ριάντ μπορεί να αναζητεί αμερικανικά μαχητικά και ταυτόχρονα κινεζική μεσολάβηση προς το Ιράν.

Ο πόλεμος κάνει αυτή τη νέα ισορροπία ακόμη πιο ορατή. Με το Ορμούζ υπό σοβαρή πίεση, μια παρατεταμένη διατάραξη της ναυσιπλοΐας από τους Χούθι στο Μπαμπ ελ Μαντέμπ θα έθετε σε κίνδυνο και τις δύο σημαντικότερες ενεργειακές θαλάσσιες οδούς της περιοχής. Για την Κίνα, που εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις εισαγωγές ενέργειας από τη Μέση Ανατολή, η απόσταση από τις περιφερειακές συγκρούσεις γίνεται όλο και δυσκολότερη.

Για χρόνια το Πεκίνο μπορούσε να στηρίζει την παρουσία του στην περιοχή σε μια βολική εξίσωση: εμπόριο με όλους, πολιτικές σχέσεις με όλους και περιορισμένη εμπλοκή στις συγκρούσεις τους. Όσο όμως μεγαλώνει η οικονομική του παρουσία, αυξάνονται και οι απαιτήσεις να χρησιμοποιεί την επιρροή που απέκτησε.

Για την Κίνα αυτό είναι το κόστος της ενίσχυσης της περιφερειακής ισχύος της. Για τις ΗΠΑ είναι η άλλη όψη της ίδιας αλλαγής. Η Ουάσιγκτον  παραμένει βασικός στρατιωτικός παράγοντας στη Μέση Ανατολή, αλλά οι παραδοσιακοί της εταίροι διαθέτουν πλέον περισσότερα τηλεφωνικούς αριθμούς για να καλέσουν.